Worldbuilding.
Magiesystemen.
Goed uitgewerkte en werkende magie in fantasy is tof en maakt je wereld toffer. Ik geloof dat ik hiermee meteen The Zeroth Law: Always Err on the Side of What Is Awesome aanraak, de overkoepelende 'wet' als je Brandon Sandersons Laws of Magic gebruikt als leidraad in je worldbuilding.
En magie is ook tof. En tegelijkertijd is het lastig goed vorm te geven en te vertalen naar verhalen.
Hieronder leg ik losjes uit wat het verschil in magiesystemen is, wat ze doen voor een verhaal, wat ik gebruik van auteurs als Sanderson die er veel over geschreven en gezegd heeft en hoe zich dat vertaalt in mijn eigen magiesysteem. Onderaan kun je de bronnen vinden, wel zo netjes.
Beperkingen van magie zijn interessanter dan wat magie kán.
Brandon Sandersons second law of magic.
Zachte of Harde magie?
Je zwaait met een toverstokje, spreekt een spreuk uit en POEF! de rode zakdoek is ineens een wit konijn... Hoe dan?
Het verschil tussen harde en zachte magie is hoeveel de lezer van het systeem begrijpt.
Bij harde magie kent de lezer de regels, de grenzen en de prijs die het kost. Allomantie in Mistborn is het schoolvoorbeeld: wie weet wat elk metaal doet, kan meetellen. En Sanderson beschrijft exact hoeveel metaal Kelsier of Vin bezit om te branden, dus je kunt ook daadwerkelijk rekenen. Daardoor voelt het natuurlijk als magie een conflict oplost. Als lezer zie je de oplossing aankomen en dus is het verdiend.
Aan de andere kant van deze as staat zachte magie. Zachte magie blijft ondoorzichtig. Gandalf, bijvoorbeeld, doet dingen waarvan de lezer de regels niet precies kent. Laat staan dat hij kan weten hoe Gandalf het allemaal doet. En dat is de bedoeling: het levert ontzag, dreiging en mysterie op. Als je zulke magie het kernconflict laat oplossen voelt het vaak als willekeur. Dat maakt zachte magie overigens niet minderwaardig of slechter in het verhaal, integendeel! Zachte magiesystemen geven een sense of wonder.
De assen staan los van elkaar en de schaal is glijdend: een systeem kan sluitend gebouwd zijn en toch zacht worden verteld. Of hard lijken, en toch niet geheel dicht zijn.
Ps: dat witte konijn hierboven is uiteraard zachte magie. In meerdere opzichten. Oh, en dit is dus de eerste wet.
Voor de wereld van Poppenspeler heb ik het magiesysteem hard gebouwd: de hele wereld is er immers van afhankelijk en het kent (natuur)grenzen. Toch wordt het systeem initieel redelijk zacht uitgelegd.
De reden hiervoor is dat magie (of Talent in Som) wel de aanleiding is van het conflict in het verhaal, maar niet altijd de grootste rol speelt in de oplossing ervan.
En dan ligt er ook nog een 'niet natuurlijk' systeem bovenop, wat het zachter laat lijken dan het systeem is...
Lastig? Nou, soms wel. Vandaar dat ik (zoals hiernaast) het kernsysteem volledig uitgewerkt heb op verschillende manieren. Het tweede 'systeem' past daar weer in, waardoor uiteindelijk het geheel sluitend is, en bijna geheel door de lezer door te rekenen. Tot aan de erfelijkheidsregels aan toe ;).
Breid uit wat je hebt voordat je iets toevoegt.
De Derde Wet. Ofwel: dieper graven in één systeem levert meer op dan het stapelen van extra systemen. Het houdt de wereld coherent. En dat zorgt voor betere immersie en/of begrip van de lezer (behalve als je een ultrazacht systeem hebt dat vooral whimsical moet zijn, natuurlijk).
Dit is overigens direct de regel die ik deels aan mijn laars gelapt heb. Maar over het geheel genomen is dit een belangrijke 'wet' als je liever niet je wereld en/of verhalen laat exploderen. Le Guin doet het met het kennen van de ware naam in Aardzee (Earthsea). Sanderson zelf evengoed met Allomantie/Ferochemie/Hemalurgie (Mistborn an sich en andere werelden in de Cosmere kennen verschillende uitingen van een vergelijkbaar onderliggend systeem). Uiteindelijk doet Poppenspeler het ook, doordat het de uitzondering als regel in zich opgenomen heeft, en zelfs de uitzondering volgt daarin de regels.
Gelukkig zijn deze wetten niet in beton/metaal gegoten. Mijn tip, of je Sandersons wetten als gospel volgt of naast je neerlegt: bouw je wereld en schrijf je systemen uit. Geloof mij, soms kom je juist daardoor ineens een verhaallijn tegen die je nooit verwacht had... magisch toch?
Liefs,
Marie-José